Restaureren als geschenk

“Als je niet bent opgeleid voor restauratie, moet je met je handen van erfgoed afblijven”, zegt Roelof van der Tak. En juist daarom volgt de glazenier met 46 jaar ervaring alsnog de opleiding Restauratie Glazenier van het Nationaal Centrum Erfgoedopleidingen. Niet omdat hij moet, maar omdat hij er heilig van overtuigd is: zonder gerichte restauratieopleiding kun je geen restauratieprojecten uitvoeren. 

Verdwijnende kennis 

Veel kennis is weg, verdwijnt langzaam of zit opgesloten in de hoofden van oudere vakspecialisten. Het geringe aantal vakmensen in Nederland zorgt ervoor dat er restauratieprojecten in het buitenland worden uitgevoerd. Roelof: “In mijn ogen zouden die projecten in Nederland moeten worden uitgevoerd. Opleiden, vastleggen en doorgeven is voor mij de sleutel om glas weer goed op de kaart te krijgen. Tijdens een opleiding vergaar je niet alleen essentiële kennis, maar bouw je ook een netwerk op met relevante contacten in de glazenierswereld.” 

Wat voegt opleiden toe aan jarenlange ervaring? 

“De opleiding biedt iets wat ervaring alleen niet geeft: een kader. Het hele basisproces, van opnemen tot herplaatsen, wordt behandeld tijdens de opleiding. Als jij dat kader pakt, heb je alle aspecten waar je over moet nadenken om een goede restauratie te doen.” Dat kader is ook de reden waarom hij vóór de opleiding bewust wegbleef van cultureel erfgoed. “Ik ben van mening dat als jij er niet voor opgeleid bent, je met je handen van dat soort werk moet afblijven. Helaas is het een onbeschermd beroep en iedereen kan zich glazenier noemen. Als jij tegen een zestiende-eeuws raam aanloopt en zegt: ‘Prima, dat kan ik’, dan zou je de klus bij wijze van spreken krijgen. Dat hoort niet”, vindt Roelof. 

Bewust onbekwaam: daar zit de winst 

Roelof denkt graag in modellen. Hij haalt de ladder van bekwaamheid van Maslow aan om te beschrijven wat de opleiding hem brengt. “Door de opleiding en alle speuractiviteiten ben ik nu nog sterker bewust onbekwaam op heel veel gebieden, ondanks de nodige ervaring. Het klinkt als een nadeel, maar het is het tegendeel. Als ik weet wat ik niet weet, dan kan ik gericht verder leren.” En verder leren doet Roelof volop. Voor een opleidingsopdracht waarbij hij een kop van Maria moest namaken, zocht hij contact met specialisten in Wales en Italië. Bij een andere opdracht was het branden van de kleur rood een onderdeel en daar zette hij een heel eigen onderzoekstraject voor op. “Het is een studie op zich. Door actief op zoek te gaan naar informatie maak je contact met andere vakspecialisten, bouw je een netwerk op en ga je van elkaar leren. Naast het vergaren van kennis moet je het ambacht ook goed in de vingers krijgen. Je maakt het vak je alleen echt eigen door te doen.” Die houding, blijven zoeken, leren, ontdekken en doen is voor hem de kern van het restauratievak. “Je moet zelfkritisch zijn en doorgaan op het moment dat je er nog nét niet bent.” 

Spanningsveld in de wereld van het ambacht

Wie goed wil restaureren, moet daar tijd in steken. En precies daar wringt het, want tijd is geld. Roelof beschrijft het als een pijnlijk spanningsveld dat hij dagelijks ervaart. “Elke opdracht is uniek. Onbekend glas vraagt om onbekende oplossingen en kleur, die je niet kunt vinden, dwingt tot extra studie. Dat kost tijd. En tijd kost geld. Die spanning hangt samen met de beperkte waardering voor glasrestauratie. En die waardering is nog te laag. Zeker zolang er geen richtlijnen bestaan voor wie er aan monumentaal erfgoed mag werken, blijft de lat voor opdrachtgevers onzichtbaar laag.” 

Restaureren als geschenk 

Naast de eerder genoemde redenen heeft hij een nieuw argument gevonden, opgedaan tijdens een presentatie van Marieke Wiegel, directeur stichting Grote Kerk Breda, tijdens de NCE-studiemiddag 2026 in de Grote Kerk Breda. “Met het restaureren lever je een bijdrage aan de gemeenschap. Door goed te restaureren, behoud je iets van schoonheid waar de huidige en toekomstige generaties van kunnen genieten. Je geeft iets terug aan de maatschappij.” 

Uiteindelijk is zijn boodschap aan de branche eenvoudig: omarm (moderne) technieken, deel kennis en investeer in opleiding. De eerstvolgende lichting van de opleiding Restauratie Glazenier staat gepland in april 2027. Schrijf je in en verdiep en verbreed je kennis in jouw vakgebied.