Vergeten monument als praktijkopdracht voor studenten Specialist Restauratie Timmeren Breda

Een historische theekoepel uit circa 1900 vormt het hart van de NCE-opleiding Specialist Restauratie Timmeren in Breda. Het gebouw heeft geen monumentale status, maar wél alle kenmerken van een monument. “Het is een zogenaamd ‘vergeten monument’. Het voldoet aan de criteria, maar is nooit officieel op de monumentenlijst geplaatst”, vertelt student Michael van Klaveren. Met dit project krijgen zes studenten, werkzaam bij Bouwbedrijf Balemans, de kans om praktijkopdrachten uit te voeren op een object met historische waarde én potentieel toekomstig erfgoed. 

Unieke praktijkopdracht dankzij Bouwbedrijf Balemans

Voor Michael van Klaveren, timmerman en student aan de opleiding Specialist Restauratie Timmeren in Breda, is dit een buitenkans om aan een uniek project te werken. De mogelijkheid om de opleiding te volgen en deze unieke praktijkopdracht uit te voeren, is georganiseerd door zijn werkgever, Jaco Balemans van Bouwbedrijf Balemans, waar hij inmiddels drie jaar werkzaam is. Jaco: “Als specialist in bestaande bouw, wat wij zijn, is het vakmanschap van onze vakmensen van cruciaal belang. Zij bepalen in belangrijke mate de kwaliteit van ons werk. Jonge mensen laten we meteen proeven van het restauratievak en we geven hun de gelegenheid zich te ontwikkelen. Het NCE is daarin onze deskundige partner. Zij nemen veelal de theorie en context voor hun rekening; de begeleidende, ervaren vaklieden in ons bedrijf zorgen voor de praktijkervaring. Dit prieel is een geweldig studieobject waaraan onze werknemers, die de NCE-opleiding volgen, kunnen samenwerken. Zij zijn niet gewend om dat met de jonge mensen samen te doen, met alleen onze ervaren Rob van Dartel als begeleider. Mooie energie voelbaar bij dat teamwork!” 

Oorsprong theekoepel

Na de herontwikkeling van het terrein in Baarn, waar de theekoepel stond, kwam deze “in de verdrukking” en leek sloop onvermijdelijk door de slechte staat. Toch kozen de eigenaren bewust voor behoud. Rein de Vries: “We konden dit niet over ons hart verkrijgen, omdat we instandhouding en hergebruik hoog in het vaandel hebben staan.” Dankzij samenwerking met erfgoed- en restauratiepartijen krijgt het prieel nu een nieuwe bestemming als opleidingsproject, waarmee het behoud van het historische bouwwerk wordt veiliggesteld. 

Van ontdekking tot demontage

De theekoepel werd aangetroffen op een afgelegen locatie en moest worden ontmanteld om transport mogelijk te maken. Dat bleek direct een leerzaam en intensief proces. Michael: “We moesten de theekoepel ontmantelen voor transport van Baarn naar Breda. Dat was een uitdaging: het dak moest eraf en onderdelen moesten worden aangepast om het te kunnen vervoeren. Tegelijkertijd maak je een opname: wat kan blijven, wat moet worden vervangen en op basis daarvan wordt bepaald hoe het project verder wordt aangepakt. Tijdens het project wordt alles gedocumenteerd.” Inmiddels staat de theekoepel veilig opgeslagen in de werkplaats, waar de restauratie binnenkort van start gaat.  

Restaureren in de praktijk 

De zes studenten van Bouwbedrijf Balemans, die de NCE-opleiding volgen in Breda, werken samen aan de restauratie van de theekoepel. “We hebben eerst bepaald wat we gaan doen en daarna hoe we dat gaan doen. Al weet je nooit wat je precies tegenkomt, zeker niet wanneer je verder gaat demonteren. Bij restauratiewerkzaamheden is het belangrijk om de reden waarom je kiest voor een bepaalde stap op de restauratieladder (1. conserveren/onderhouden, 2. repareren en 3. vernieuwen) goed te kunnen onderbouwen. Ook deze keuzes documenteren we. Het project bestaat uit zowel eenvoudige werkzaamheden als complex restauratiewerk. Ik ga onder andere kraaldelen en sierstukken maken. Daar zitten ook lastige vormen in, dus dat is technisch uitdagend.” 

De opleiding Specialist Restauratie Timmeren 

De opleiding Specialist Restauratie Timmeren richt zich op vakmensen, die zich verder willen verdiepen in het restaureren van monumenten. Studenten combineren hun dagelijkse werk met lesdagen en opdrachten, waarin zowel theorie als praktijk centraal staan. Michael ervaart de opleiding als intensief, maar waardevol: “Het is een stevige studiebelasting, maar je merkt dat je groeit in je vak. Je moet je keuzes kunnen verantwoorden. Niet alleen op de werkvloer, maar ook richting bijvoorbeeld een restauratiearchitect of gemeenten. Dat gaat verder dan alleen uitleggen wat je doet; je moet het echt kunnen onderbouwen. Wat je leert, pas je direct toe in je werk en andersom neem je je praktijkervaring weer mee de les in. Die wisselwerking versterkt elkaar. Je leert anders kijken naar je werk. Bewuster en met meer kennis.” Met projecten, zoals de theekoepel, worden studenten uitgedaagd om hun kennis en vaardigheden in een realistische setting toe te passen. Daarmee leidt de opleiding vakmensen op die niet alleen uitvoeren, maar ook begrijpen, analyseren en onderbouwen. Essentiële eigenschappen voor restauratiespecialisten, die zich inzetten voor het behoud van erfgoed.  

Voor de studenten vormt de theekoepel een unieke kans om theorie en praktijk samen te brengen. Alles wat zij in de opleiding leren, komt hier samen. De verwachting is dat de theekoepel vóór de bouwvak grotendeels gerestaureerd zal zijn. Tot die tijd werken de studenten stap voor stap aan het herstel én hun eigen ontwikkeling tot restauratiespecialist. Michael: “Je leert niet alleen maken, maar ook begrijpen waarom je iets doet. Dat is uiteindelijk waar het om draait.” 

Meer informatie en inschrijven voor de opleiding: Specialist Restauratie Timmeren.